د  سعید افغانی  :  آزاده ،  ټولنیزه ،  علمي  ،  فرهنګي   او نشراتي   ارګان  ته  ښه راغلاست!
تماس با ما سایر نشرات مرکز مطالعات استراتیژیک  اعلانات فرهنگی هدف ارگان نشراتی شخصیت های فرهنگی ارشیف کتب صفحه اصلی

               

تتبع ونگـارش :

امـیـن الـدیــن « سعـیـدی ــ  سعید افـغــانی »
مدیـــر مطـالعات سـتراتیژیک افغان
 و
مسوؤل مرکز کلتوری دحــق لاره
ــ
 جرمنی

 

رمضـان الـمبـارك

«  قسمت  پنجم »

قــضا ء  روزه :

معناى قضا ء  عبارت  از يك  روز  روزه  گرفتن  بعد  از ماه  رمضان  بجاى يك روز   روزه يى  كه  در ماه  رمضان  باطل  گرديده  ، ميباشد. 

قضا ء   روزه ميشود در ايامى  كه  گرفتن  روزه  در آن  ممنوع  نباشد  صورت  گيرد.

قضا ء روزه  را الى  اغاز  ماه مبارك  سال  نو ميتواند بجا ء  آورد. 

قضا  روزه ميتواند پى در پى  ويا متفرق  صورت گيرد.

كفـــاره چيست  ؟

كفاره  عبارت  از جزاى شرعى ميباشد  كه خداوند  سبحانه  تعالى آنرا  بر كسيكه  بعضى از جرايم از او سر زند تعين  فرموده است  مانند وجوب كفا ره بر قاتل يا كسيكه سو گندش  را مى شكند.

كفاره بر روزه دار  وقتى واجب ميشود  كه عمدٱ  روزه خود را  فا سد  نمايد مثلآ اينكه  جماع كند.

كفاره  دو ماه  روزه پى درپى  را ميگويند ، در صورتيكه در اين  دوماه  رمضان  وروزه هايكه  روزه در آن  منع گرديده  است  نباشد .

اگر به گرفتن  دو ماه  روزه  نيز قادر  نبود ،  به شصت مسكين  طعام دهد .   كفاره در روزه  فرضى بوده  در فساد  روزه  غير  رمضان  كفاره  وجود  ندارد ، اگر چه قضاى  رمضان  هم باشد.

دادن طعام به ۶۰ مسكين ، فقير ، محتاج ، نـه براى كسانى كه نفقه  ايشان  بر او فرض  باشد ( مانند پدر ، مادر ، زن )  همچنان ميشود  مقدار  طعام را  به پــول  نيز تاديه  گردد  وهمچنان ميتوان  همان  مسكين رابراى ۶۰   روز كامل  طعام داد. ( طعام  شامل نان  چاشت ، شب ونان صبح ميگردد).

فــديـــه :

اگر زن حامله  وشير ده  توانايى روزه گرفتن  را  نداشته ويا از آسيب  ديدن طفلش  بيم  داشته باشند ، ميتوانند  روزه نگيرند  ولى بايد  فديه  بدهند  ولاز م  نيست  روزه را  قضا كنند.

از ابن  عباس  روايت است : « رخص للشيخ الكبير  والعجوز الكبير ة فى ذلك  وهما يطيقان الصوم أن يفطر ا إن شا ء ،  ويطعما  كل يوم مسكينا ،  ولا قضا ء عليهما ، ثم نسخ ذلك فى هذا  الايه « فمن شهد منكم الشهر فليصمه » وثبت للشيخ الكبير  والعجوز الكبير  إذا كان لا يطيقان  الصوم والجلي والمرضع إذا خافتا  أفطر تا ،  وأطعمتا كل  يوم  مسكينا»« به پير مرد  وپير زني  كه توانايى   روزه  گرفتن  را دارند اجازه داده  شد تا اگر  خواستند  روزه  نگيرند وبه  بدل   هر روز ، مسكينى  را غذا  بدهند » وقضاى  روزه  بر آنها   لازم   نيست ، سپس ؛  اين  حكم  با آيه « فمن  شهد منكم  الشهر فليصمه »  نسخ  شد ولى  ( آن حكم )  براى پير مرد وپير  زنى  كه  توانايى  روزه  گرفتن  را ندارند ثابت  مانده است .

همچنين  زن حامله  وشير ده اي  كه ( بر حال  خود  يا طفل خود ) بيم   دارند مى توانند روزه نگيرند وبه بدل هر روز، يك مسكين را  طعام  دهند  »( بيهقى : ۴/۲۳۰ )

همچنين  از ابن عباس  روايت است  :« إذا خافت  الحامل على نفسها ،  والمرضع  على ولد ها  فى  رمضان قال : يفطران ، ويطعمان  مكان  كل يوم مسكينا ، ولا يقضيان صوما »« اگر زن حامله از ضرر به جان  خود  وزن شير ده از ضرر به طفلش  بيم  داشت ، مى توانند روزه  رمضان  را نگيرند وبه جاي هر روز  مسكيني  را طعام  دهند  وقضاي  روزه  بر آنها  لازم  نيست »( صحيح البانى  در كتاب الاروا ء ) ۴/۱۹ ) اين حديث را به طبرى ( ۸ ۲۷۵ ) نسبت  داده  وگفته  است : سند آن به شرط مسلم صحيح است )

مقدار طعام واجب :از انس بن مالك  روايت  است : « أنه ضعف عن الصوم  عاما فصنع جفنة ثريد  ودعا ثلاثين مسكينا فاشبعهم »« او سالى  دچار  ضعف  شد بطوريكه  نتوانست  روزه  بگيرد ، پس  كاسه اي تريد گوشت  درست كرد  وسى مسكين  را دعوت  وآنها را سيركرد »( الاروا ء ۴/۲۰) ، ( دارقطنى  : ۲/۲۰۷/۱۶ )

تبصره : 

فديه شامل ، طعام ، غله ، وقيمت آن  هم  ميگردد ، مقدار فديه  به اندازه  صدقه فطر است .

ولى اگر شخص  از مرض  بهبود  يابد  ، قضائى  روزه فوت شده  بر او  واجب است  ، خداوند پاك  در مقابل  فديه  او  اجر وثواب  نصيب اش ميگرداند.  

در غذا دادن ( صبح وشام ) معيار حد وسط غذايى  ميباشد كه خود شخص  در زندگى  عادى خويش  ميخورد.

مساوات  ميان « گناه » و « كفاره  يا جزا»

بايد گفت كه منظور از مساوات  ميان  « گناه » و« كفاره  يا فديه »  مساوات  عددى نيست ، بلكه كيفيت  عمـل را نيز بايد در نظر گـرفت  خوردن  يك   روز  روزه   ما  مبارك رمضان  با  آن   اهميت كه دارد ، جزا  ء اش  يك روز  كفاره نيست  بلكه بايد آن قدر  روزه بگيرد  كه به اندازه  احترام  آن يك روز ماه مبارك  شود ؛ به همين اساس است  كه كفاره  گناهان  در ماه  مبارك رمضان  بيش از ساير ايام است وثواب  اعمال  نيك  هم  بيشتر از ساير  روز هــــــا است . 

ماه مبارك رمضان و نـزول قـرآن 

« إ نا آنزلنه فى ليلــة مباركة إ نا كنا منذ رين  فيها يفــرق كل آمـر حكيم  »( سوره  دخان آيات ۳ و۴ )) (ما قرآن را در شبى  مبارك  نازل  نموده ايم زيرا  همــــواره  هشدار  دهنده  و انــدازه  كننده بوده ايم . در آن شب مبارك  هر امرى  طبق  حكمت خداوند تنظيم  مى شود. )
 

 مـبـــا رك :  از ماده  بركت گرفته شده است . يعنى  شب  پر  از رحمت  ، شب  بسيار مفيد و سودمندى ، كه درآن   فراخى وزيادى نعمت  وروزى   وجود ميداشته باشد.

همچنان خداوند پاك   ميفر مايد : « شهر  رمضان  الذى انزل فيه القرآن »( ماه رمضان  ماه ست كـــــه در آن  قرآن  فرود آورده شده است  .)

بنٱ  حكم مطلق  همين است كه شب  قدر  در ماه مبارك رمضان است. شبى است كه  در  آن قرآن عظيم الشان  كه مبدا  تمام خيرات  وبركات  وسر چشمه  تمام نيكى ها  وخوبى ها ست ،  نزول  يافته است 
شب قدر ، شبى است ،  كه مقدرات  جهان بشريت  با نزول  قرآن  در آن استحكام  مى پذيرد ومشخص مى گردد. 

مفسرين  اسلام نزول قرآن را بردو قسم  : « نزول دفعى و كلى و نزول تدريجى » تقسيم مينمايند 

نزول دفعى :   يعنى قرآن بطور كامل  در شب قدر  برقلب  رسول اكرم (ص)  نازل گرديده است .

نزول تدريجى  :  عبارت از نزولى  است كه  قرآن  در مدت  بيست وسه سال  به تدريج وبه مناسبت  ها  وطبق  رويداد  ها بر پيغمبر اسلام محمد صلى الله عليه وسلم  نزول يافته است.

 ليلـــة الــقـــدر  :

«انا انز لنا ه فى ليلة القدر وما ادراك ما ليلة القدر  ليلة  القدر خير من الف شهر »( به تحقيق  ما فرود آورديم قرآن را در شب قدر وچه چيز مطلع ساخت ترا كه چيست شب قدر ، شب قدر بهتر است از هزار ماه ( خداونــد پاك   ميفر مايد : « شهر  رمضان  الذى انزل فيه القرآن »( ماه رمضان  ماه ست كــه در آن  قرآن  فرود آورده شده است  .( سوره بقره آيه ۱۸۵ ) ودر سوره قدر ميخوانيم :

« انـــاانزلنا ه فى ليلة  القدر »(ما آن را در شب  قدر  نازل كرديم )  بنٱ  حكم مطلق  همين است كه شب  قدر  در ماه مبارك رمضان است . 

معناى قـــــدر :

قدر به معناى اندازه كردن ، معين نمودن وفيصله كردن آمده است . يعنى  ليلة  القدر شبى است كه خداوند متعال  در آن هر چيزى را صحيحٱ  انــدازه  مى نمايد .

ووقت آنرا  تعيين مى كند واحكام را نازل مى فر مايد وتقـدير هر چيزى را  مقرر مى نمايد.« فيها يفرق كل امر حكيم . امرٱ من عند الله ... »« فيصله كرده ميشود هر كار  استوار  آن ، فرود آورديم  آنرا  به وحى كردن از نزد خويش. »( الدخان آيات ۴ و ۵  )

ليلة  القدر  دركدا م  يكى از شب   هاى  رمضان  ميباشد   :

حضرت ام المومنين  عائشه(رض) مى گويد : كه پيامبر فرموده است : « ليلة    القدر   را در   ده  شب آخر رمضان در شب هاى  طاق جستجو  كنيد .»( رواى حديث شريف بخارى )

ولى  به هر حال براى مسلمانان   بهتر اين است  كه   هر شب   ماه  مبارك  را به احتمال  اين كه شب قدر باشد ،  به عبادت  وقرائت  قرآن  ودعا  بگذرانند ودعا خويش را  منحصر به سه ويا چهار شب ويا هم شب هاى طاق  نسازند. 

دعـــاى ليلة  الــقدر :

بى بى  عايشه (رض) مى گويد : كه به پيامبر (ص) عرض  كردم  كه اى پيامبر خدا ! اگر من در بيابم  كه كدام شبى ليلة القدر  است كه در اين شب  به خداوند  (ج) چه دعا كنم : فرمود  بگو :

« اللهم إنك عفـو كريم تحب العفـــو فــاعـــف عنـــى »« خداوند ا  !  تو بسيار عفو كننده وبسيار  صاحب كرمى ، عفو نمودن را مى پسندى ، پس خطا هاى مرا عفو كن ».
حافظ القران :  سعدی شیرازی ،  چنین سروده است :

اى خـــواجه چه جـوى از شب  قدر  نشانى  

هــر شب  ، شب قدر است  اگر  قدر  بدانى  

«  سعدى »

ارمــغــان هــاى رمضان :

تلاوت ، تعليم  وتعلم قرآن  مجيد  ، تحقيق وتتبع در امورات وعر صه   هاى  اسلامى وآشنايى  با سيرت پيامبر اسلام وصحابه كرام وتاريخ اسلامى  ، اقامه نماز ها ، واداى  تراوايح  با ختم قرآن عظيم الشان ،  عادات  به نوافل  ونماز هاى  سنتى   ، افــزايش  صدقات  ، انـفاق  وتقويت  روح گــذشت  واحسان، صله رحمى  ورسيدكى  بــه خويشاوندان ، دعـا ونيايش  بيشتر، امر به  معروف ونهى از منكر، تــوبه وبازگشت  از لغزشها  وگناهان، ماه رمضان  ، ماه بازگشت  به زلال  طبعيت  وفضاى  پاكيزه  فطرت  وتمرين  آزادگى از« خور  وخواب وخشم  وشهوت  » است.


مـاه  رمضان  هزاران گوهر  گرانبها به انسانها  هديه  كرده  ومى كند ،  ولى سه  گوهر 
« آزادى » ،
«
اگاهى » و « عشق  الهى » از در خشانترين  هديه هاى  اين ماه بشمار ميرود.
روزه انسان را از سلطه  هوسها  ، ونياز هاى  كاذب ، وتحمليى  وافراط  در نياز هاى واقعى  ، ازاد  مى كند وبه انسان
« آزادى  اراده » مى بخشد.  

انسان در  سايـــه رمضان  با
« معارف عالی قرآنى » آشنا مى شود وبا بهترين  رهنمود هاى  زندگى  انس  مى گيرد . 

دستيابى  به سعادت جاويدانى  ورهايى  از همه  رنجهاى  دنيوى  وآخروى  ، بدون 
« گوهر تقوا » مقدور نيست  ورمضان مبارك  اين گوهر آسمانى را  به روزه داران مى بخشد.

پاسدارى ونگهبانى  از اين 
« گوهرآ سمانى  » نياز به هوشيارى ، مراقبت  وهمكارى همگانى دارد.
 

 اهميت روزه  در تناسب  بـا نمـاز :

زن  در حا ل حيض ونفاس  هم  نماز وهم روزه  را ترك ميكند ،  و لى بعد از مريضى  فقط روزه را قضا ء مى اورد . ويا  اگر كسى  علنٱ  نماز نخواند  ، حد شرعى  ندارد ، ولى اگر  روزه  را علنى  بخورد حد بر او جارى مى شود.

همچنان خداوند پاك فرموده است : (  انا اجزى به )  يا (  انا اجزى به ) يعنى من پاداش  روزه را مى دهم ، يا من پاداش  روزه ى روز دار هستم  در حالى  كه در باره  نماز  چنين  چيزى  نفرموده است .

فلسفه وحكمت فرضيت  سى روز  روزه در يك سال :

روايت است  زمانيكه  حضرت آدم( عليه السلام ) در جنت از درختى  كه از آن منع شده بود ،  به اندازه  از آن  تناول كـرده بود ، كه تا به سى روز  غذا آن در شكمش وجود داشت ، بـه همين  اساس  خداوند پاك  بر بندگان  وفـــرزندان  حضرت آدام  تا  روز  قيامت  سى روز  ، روزه را  در يك سال فرض  نموده است.

پيام  رمضان  به روزه داران  :

جلاى ذهن وصفاى  ضمير  توام  با كار وتلاش  واهنگ « قرب جويى » در استفاده از انوار  رمضان  وانعكاس فروغ  آن نقش فروان دارد.  پيغمبر اسلام ميفرمايد : « رمضان   را  بخاطر آن  رمضان   مسمى نمودند كه : در آن  گناهان مــى سوزند ، درواز ه  هاى   آسمان  در اولين  شب رمضان    به روى  روزه داران  گشوده ميشود  وتاآخرين  شب آن  باز مى باشد » .

ماه رمضان ؛  ماه  دعا ، ماه  نيايش ،  ماه  ايمان  وآگـــاهى از آزادى  است .

ماه رمضان ؛  ماهى  است كه براى انسان  درس  سازندگى  ، رمز  مقاومت وپايدارى ، رمز صبر وتحمل ، رمز  سعادت  ونيك بختى  را مى آموزند.

پيام رمضان ؛  پيام تقوا وپر هيز گارى پيام نوسازى  معنوى وفر هنگى  است.

پيام ماه رمضان ؛ پيام   خوش رفتارى ، پيام  عفو  وگذشت است.

پيام رمضان ؛  پيام  آزادى از عادت هـا ست .  

رمضان  ماهى است  كه انسان را از زنجير  اعتياد ، عادتها  خوردنى ، خواندنى ،  شنيدنى ، نوشيدنى ، ديدنى   رها  مى بخشد.

پيام رمضان ؛  پيام بيدارى  از خواب غفلت  ورهــــايى  انسان  از دام شهوت است ،  پيام  رمضـان  پيام اگاهى  از عرفان وعروج  بشريت است.

ماه رمضان ؛ ما ه  تنظيم  جهت گيرى  انسان  وتقويت  ايمان  وتحكيم  برادرى  بر محور  قرآن  است.  

پيام رمضان ؛ پيام سلامتى  ، پيام  دوستى ،  پيام  اخوت ،  پيام  امنيت ،  وايمان  ، ودر نهايت  پيام  آزادى ميباشد. 

ماه رمضان ؛  ماه توبه  است  توبه  از « رقابت » ها و « حسادت »  ها است.

ماه توبه از بد گمانى  ها نسبت  به مؤمنان  وحسن  ظنى كه در   حق كفار  ومنافقان  نشان داديم.

بلى ؛ ماه رمضان :  ماه  بازگشت  به قرآن  وتنظيم  كامل  افكار  واخلاق  ورفتار  انسان . 

پيام رمضان ؛  پيام  تقوا وپارسايى ونداى  بلند نو سازى معنوى وفرهنگى است.

پيام  رمضان  ؛  پيام  ازادى  انسان  از زنجير  غرائز  وهوسهاى  شيطانى  وبه بند  كشيدن  شياطين ، توسط فرشتگان الهى است.


نكات  ذيل براى اگاهى مسايل  روزه بى نهايت مهم است :

 

 انصراف از تصميم روزه : اگر روزه دار از تصميم   روزه خويش  در روز   روزه منصرف  شود.  در صورتيكه افطار هم نكند  ، روزه آن فاسد ميگردد.

اهـانـت وتـوهـين  بـه روزه :  اگر كسى  بــدون  عذر  شرعى  روزه  را بخورد ، به ماه مبارك  رمضان  توهين  شمرده ميشود  كنهكار بوده  قضا ء وكفاره  آنرا  بايد بپردازد. ولى  اگر  اهانت  در يك روز  چند بار تكرار  گردد ، قضا ء  روزه  را بجاء  اورد وكفاره تكرار  نمى كردد.

استعمال  سرمــه وقطره چكان : استعمال سرمه ( اگرچه سياهى  آن در بلغم  هم ديده  شود )  ويا قطره چكان چشم ،  وادويه  جلدى  ومرحم  باب  زخم  ، بدن خود را به تيل چرپ گردن ، استعمال گيل موى  واستعمال عطريات وخوش بوى ،  روزه  را فاسد  نمى  سازد .

 در كتب احاديث  آمده  است : كه در ايام  ماه مبارك  رمضان  يكى از صحابه  كه از درد چشم  سخت  مى ناليد نزد آنحضرت  (ص)  آمد .  وبراى  انحضرت  گفت : كه چشمم سخت درد ميكند  اجازه دارم  كه سر مه  استعمال  نمايم ،  انحضرت  در جــواب  اش  گفت  : بــلى  ميتوانى  سرمه  را  استعمال  نمايى .

در حـديث  از ام المؤ منين عــائشه ( رض )روايت گــرديده است :» أن النبى (ص)  اكتحل فى رمضان  وهــو صائم »« پيامبراسلام (ص)  سرمه كرد  در رمضان در حاليكه  روزه بود. »( رواى حديث ابن ماجه ) هكذا  بايد گفت  كه چشم  منفذ براى معده  نمى باشد . ولى   برخى از فقها  به اين  نظر اند كه بهتر واحسن   است  كه استعمال  همچو اشيا ء  در شب صورت بپذيرد.

گرفتن  ناخون  واستعمال  مواد بر آن  : رنگ ناخون واستعمال آرايش  براى زنان  ( روزه را فاسد  نمى سازد.) 

تبصره :

 استعمال خوش بوى ، چرب كردن  موى سر  وپوست ،  استعمال قطره وترزيق  امپول چون دليل بر تحريم آنها در شرع  وجود ندارد . پس استعمال   آن  در روزه مباح ميباشد. 

 زرق يــا پيچكارى : زرق  يا «   پيچكارى »  وانواع  واكسين كه در عضله باشد و يا وريد   خون باشد ويا گلو كوز  (مطابق  فتواى علماى  ديــوبند  هندوستان  وجامع الازهر مصر) روزه را  فاسد نمى سازد . 

ولى نقطه قابل  دقت وتوجه آنست که اگر این  پيچكارى  يا واكسين « به منظور  تغذيه  صورت گيرد ، و روزه دار را  از آب و خوراك بي نياز سازد و هدف از آن تغذيه و احساس نكردن گرسنگي باشد ، اين نوع پیچکاری  روزه را باطل  می سازد .   

بنابراين  ګفته میتوانیم هر چيزي كه به نوعي كار تغذيه را انجام دهد شكننده ي روزه محسوب مي شود.

اما انعده از پیچکاری ها ی که : كار تغذيه را انجام نمي دهند و انسان را از آب و ازخوراك بي نياز نمي سازند، اين  نوع پیچکاری ها  روزه را باطل نمي سازد .

چون نصوص شرعي شامل آن ها نمي شود، نه به اعتبار الفاظ و نه به اعتبار معاني، و حتى اگر آمپول بى حسى دندان نيز باشد بازهم روزه را باطل نميكند زيرا بمعناى خوراك و آشاميدنى نيست.

پس اين نوع پیچکاری ها نه خوراك هستند نه آب و نه در معناي آب و خوراك. اصل صحت روزه است مگر آنكه دليل فساد آن به اثبات برسد كه در اين جا به اثبات نرسيده است.

همچنان پانسمان كردن زخم ها  روزه را باطل نمى كند .

ولى اگر زخم عميق در شكم كه دوا به معده برسد، در اين صورت  روزه مى شكند.

« پایان قسمت پنجم »             

امــیـن الـدیــن  » سعـیـدی  ــ  سعید افـغــانی »

 
گرانـو وطنوالواو درنو لوستونکو!  

که چیري غواړې  چه ستاسو «  ادبي ، عرفاني ،  فرهنګي او کلتوري » مطالب  په دې نشراتي 
پاڼه کې خپاره شې ،   نو په  دې  توګه ستاسو  نه  په ‌ډیره درناوې هیله کیږې  چې
خپل لیکل شوې مطالب  په  لاندې  بریښنا لیک « ایمل » مونږ ته  راولیږې .

said-afghani@gmx.de
stratgeitudies@csyahoo.com


د سعید افغاني د سولی او تفاهم نشراتي ارګان  
 د نشراتي بورد  تر څـارنی لاندی  خپریږی .

  مؤسس        :  د حق دلاری کلتوري مرکز
 مسؤول مدیر   :  برهـان الدین  « سعیدی »

د تأسیس کال  

  د حوت اومه ،  د  ۱۳۸۸ هـجری شمسي ـ  کال  
   د  فبروری  ۲۶  ،  د  ۲۰۱۰  میلادي   ــ کال    
هره  لیکنه  د لیکوال خپل نظر  دی  او خپله  دلیکوال اند  څرگندوي
استفاده از مطالب سایت «  ارگان نشراتی  صلح و تفاهم  سعید افغانی »  با ذکر مأخذ آن آزاد است